یکشنبه, آذر 13, 1401
6.9 C
Rasht
خانهدسته‌بندی نشدهمناطق آزاد / قانون در تحقق توسعه حکمفرما است

مناطق آزاد / قانون در تحقق توسعه حکمفرما است

همایش «توسعه و حقوق» در فروردین سال 1397 در دانشگاه مازندران برگزار شد. سوال محوری همایش «مهمترین گزاره برای تحقق رشد اقتصادی پایدار چیست؟» بود. دکتر «هانس برن شفر» استاد دانشگاه هامبورگ در پاسخ به این سوال می‌گوید: قبل از هر اقدام دیگری برای رسیدن به هر نوع توسعه اقتصادی پایدار، باید حاکمیت قانون در ابعاد و زوایای گوناگون جامعه و فضای اقتصادی تحقق پیدا کند.

پیش شرط رشد اقتصادی در هر نظام اقتصادی و سیاسی، استقرار و حاکمیت قانون برای تنظیم قاعده بازی و تنظیم روابط افراد، دستگاه‌ها و نهادها، است. در ادامه گزارش شماره 927578 مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی را می‌خوانید. این گزارش در تاریخ 8 اردیبهشت ماه سال 1394 با عنوان نقش نهادها و تضمین حاکمیت قانون در رشد و توسعه اقتصادی منتشر شده است.


مطالعات در خصوص شناسایی رابطه متقابل میان «رشد و توسعه اقتصادی» و «نهادها و حاکمیت قانون» نشان می‌دهد که حضور «نهادهای باکیفیت» در جامعه و نیز وجود کارآیی در اعمال «حاکمیت قانون» دو عامل اثرگذار بر رشد و توسعه اقتصادی هستند. این اثرگذاری عمدتاً از طریق تحریک انگیزه‌های اقتصادی و بهبود در شرایط کارآفرینی، افزایش سطوح سرمایه‌گذاری، ارتقای سطح رفاه و گسترش سطح رقابت‌پذیری جهانی تحقق یافته و در نهایت، در قالب بهبود شاخص درآمد سرانه و نیز ارتقای معیارهای رفاهی منعکس می‌شود.

چنانچه محیط کسب و کار را متشکل از عوامل موثر در مدیریت بنگاه‌ها بدانیم که خارج از کنترل بنگاه‌ها قرار دارند، «قوانین و مقررات» در جایگاه مهمترین عوامل در محیط کسب و کار قابل ارزیابی هستند. در حقیقت، برای فعالیت و ادامه حیات کسب و کارها، به پیشنیازها و ضرورت‌های مختلفی نیاز است. بستر حقوقی-قضایی یکی از مهمترین این الزامات محسوب می‌شود در قالب تحقق حاکمیت قانون قابل تجلی است.

اگر دکتر هانس برن شفر استاد دانشگاه هامبورگ را عامل اجنبی فرض کنیم که آمده تا ما را به گمراهی بکشد، نمی‌توانیم گزارش رسمی مرکز پژوهش‌های قوه مقننه کشور را عامل بیگانه بدانیم. هر دو روایت؛ به نقش انکارناپذیر حاکمیت قانون در تحقق امر توسعه تاکید می‌کنند. یعنی استقرار قانون، اصل اساسی برای تحقق توسعه اقتصادی است.

متاسفانه این حقیقت گاهی اوقات در ایران برعکس می‌شود. نه تنها در وضع قوانین به امر توسعه و ضرورت‌های آن دقت نمی‌شود، بلکه حتی در مقام عمل هم قوانین وضع شده در راستای ایجاد توسعه، با ترفندهای مختلف یا اجرا نمی‌شوند، یا با بند و تبصره‌های وصله و پینه از کارایی لازم می‌افتند؛ مثال زنده آن «قانون چگونگی اداره مناطق آزاد جمهوری اسلامی ایران» است.

ماهیت، کارکرد و نقش مناطق آزاد در میان مسئولین و تصمیم‌گیران سیستم مدیریتی کشور در سال‌های اولیه و احتمالاً بعد از آن، ناشناخته بود. از طرفی اربابان واردات بر تاثیر مناطق آزاد در جذب سرمایه‌گذاری، توسعه تولید و صادرات آگاه بودند. بنابراین شرایطی ایجاد شد تا این دو گروه بتوانند در یک ائتلاف نانوشته، جریان تخریبی پیوسته را از ابتدای تصویب قانون مناطق آزاد راه بیاندازند.

به این ترتیب در عرض سه دهه چنان بلایی سر این قانون جامع و مترقی آوردند که تنها یک کالبد بی روح از آن بر جای ماند و اغلب مزایای قانونی مناطق آزاد که به نفع سرمایه‌گذار و تولیدکننده بود، مصادره به مطلوب گردید. برخی نهادهای نظارتی و رسانه‌ای هم تصمیم گرفتند در ابتدا مناطق آزاد را بدنام و ناموفق جلوه دهند. سپس مانع از اجرای موثر قانون مناطق آزاد شوند که احتمالا 50 سال زودتر در سیستم قانونی ایران به تصویب رسیده بود.


اما مرحله آخر عملیات این دو ائتلاف، حذف قانون معافیت مالیات بر ارزش افزوده در مناطق آزاد و نیز تصویب الحاق دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به وزارت امور اقتصادی و دارایی بود. وزیرهمین وزارتخانه  به عنوان نماینده خانه ملت و ریاست کمیسیون اقتصادی مجلس فعلی، در همایش ملی آسیب‌شناسی عملکرد مناطق آزاد در سال 1399 گفته بود: مناطق آزاد تجاری – صنعتی نباید به عنوان رقیب تولیدکننده داخلی محسوب شوند، بلکه می‌خواهیم با اقتصاد بین المللی تعامل داشته باشیم.

البته باید تولید داخلی و تعاملات با اقتصاد جهانی را در کنار یکدیگر ببینیم. این فضای پر ابهام و مسموم همواره بر علیه مناطق آزاد وجود داشته است. در چنین شرایطی فعالان اقتصادی مناطق آزاد از دولت انتظار امانتداری و وفای به عهد و همچنین فقط و فقط عمل به قانون را دارند. اینها کسانی هستند که با اعتماد به سخن مسئولین و متن قوانین، در مناطق آزاد سرمایه گذاری کردند.


علاوه بر دولت، توجه مجلس شورای اسلامی هم در وضع قوانین جدید با در نظر گرفتن مصالح فعالین اقتصادی مناطق آزاد ضروری است. نباید هر سازمان و دستگاهی بتواند با استنباط شخصی از قوانین و یا تدوین آیین نامه‌ها، بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های مشخص غیرقابل درک برای دیگران، اجرای دقیق قانون را خدشه‌دار کند.

سایر نهادهای نظارتی، حاکمیتی و تصمیم ساز هم باید توجه کنند، همانطور که مرحوم حاج اصغر امانی رئیس فقید انجمن سرمایه‌گذاران و کارآفرینان منطقه آزاد انزلی گفته بود: مزایایی مانند معافیت مالیاتی در مناطق آزاد اصلا رانت نیست، بلکه شفافیت است. با بررسی روند ورود و خروج کالا از گمرکات کشور و مقایسه آن با مناطق آزاد، می‌توان این شفافیت را دید.

ایشان همچنین به درستی تصریح کردند: با اینکه در مناطق آزاد، کالا حدود چهار مرتبه در گمرک مورد نظارت قرار می‌گیرد، با این حال مناطق آزاد را به قاچاق کالا متهم می‌کنند! یا در ارتباط با اجرای دقیق و موثر ماده 27 قانون مناطق آزاد و چابکسازی مدیریت بروکراتیک در این مناطق، سر باز زدن دستگاه‌های دولتی از سپردن امور به سازمان‌های مناطق آزاد و رقابت پیدا و پنهان مدیران دستگاه‌های مستقر در استان با مدیران عامل سازمان‌های مناطق جهت اعمال اقتدار در استان که منطقه آزاد نیز بخشی از آن است، نشان می‌دهد که بخشی از بدنه اجرایی دولت اعتقادی به قانون مناطق آزاد ندارد که بخواهد با اجرای آن باعث تحقق امر توسعه پایدار در مناطق آزاد و نیز کشور شود.


در آخر کلام برمی‌گردیم به اول آن؛ آقایان، سروران، فرهیختگان ارجمند، وزرا، وکلا و عزیزان: همانطور که علی مؤیدی خرم آبادی رئیس محترم ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در دیدار با دکتر سعید محمد مشاور رئیس جمهور و دبیر شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، بعد از دو دهه هجمه و اتهام به مناطق آزاد عنوان کرد: با مطالعات انجام گرفته، به قطعیت قاچاق در مناطق آزاد، به هیچ عنوان موضوعیت خاصی ندارد.

همچنین مناطق آزاد نه تنها تهدید نیستند، بلکه یک فرصت بزرگ برای نظام به شمار می‌روند. بنابراین لطفاً عنایت فرمایید و اجازه دهید قانون مناطق آزاد بدون کلمه‌ای بیش و کم، به صورت موثر اجرا گردد. برای رسیدن به هر نوع توسعه اقتصادی پایدار، پیش از هر اقدامی باید حاکمیت قانون در ابعاد و زوایای گوناگون جامعه و فضای اقتصادی تحقق پیدا کند. تنظیم قاعده بازی و روابط افراد، دستگاه‌ها و نهادها و پیش شرط رشد اقتصادی در هر نظام اقتصادی و سیاسی، استقرار و حاکمیت قانون است.

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

spot_img

محبوب ترین ها

نظرات اخیر