دوشنبه, مهر 11, 1401
24.9 C
Rasht
خانهتحلیل خبریگزارشاصرار بر گسترش‌ مناطق آزاد بدون بودجه‌

اصرار بر گسترش‌ مناطق آزاد بدون بودجه‌

پافشاری مجلس دهم بر مصوبه ایجاد مناطق آزاد جدید ‌با وجود 4 مرتبه رد مصوبه در شورای نگهبان، دولت سیزدهم را با تنگنای مالی ایجاد مناطق مذکور مواجه کرده است.

به گزارش کافه کارآفرینی هپی لند و به نقل از خبرگزاری فارس، ایجاد 7 منطقه آزاد جدید به ایستگاه اجرا رسیده‌ و در گلوگاه تأمین مالی برای فراهم شدن زیرساخت‌ها گرفتار شده است. وضعیتی قابل پیش‌بینی که از قضا به واسطه مغایرت با اصل 75 قانون اساسی (ایجاد بار مالی برای دولت) چند مرتبه لایحه ایجاد مناطق آزاد جدید را به مجلس مرجوع کرده بود.

سابقه تصویب مناطق آزاد هفت‌گانه نشان می‌دهد، با وجود کش و قوس چند ساله بر سر لایحه یک فوریتی ایجاد این مناطق، سرانجام مجلس دهم در واپسین روزهای عمرش (30 اردیبهشت 99) برای بار «پنجم» لایحه مذکور را تصویب کرد؛ پس از آن‌که چهار مرتبه با مخالفت شورای نگهبان مواجه شده بود، با اصرار نمایندگان راهی مجمع تشخیص مصلحت نظام شد و پس از یک‌سال طی جلسه 15 اردیبهشت 1400 مجمع تشخیص، رای آورد.

لایحه‌ ایجاد 8 منطقه آزاد و 12 منطقه ویژه، نخستین بار شهریورماه 1397 در مجلس به تصویب رسید. از آن زمان تا اردیبهشت 99، بین مجلس و شورای نگهبان رفت و برگشت داشت.

سرانجام نماینده‌ها با اصرار بر مصوبه خودشان، آن را به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال کردند و رفت‌وآمدهای سیاسی و چانه‌زنی‌ها برای ایجاد دست کم مناطق آزاد فهرست بلند بالای مناطق آزاد و ویژه مد نظر، بالا گرفت.

ناگفته نماند در خلال این رفت و برگشت‌ها، تعداد مناطق ویژه مد نظر نمایندگان مجلس در قالب یک طرح، به مرز 100 منطقه رسید و این شائبه که هر استان و پهنه جغرافیایی به سهمی رسیده، قوت یافت.

سعید محمد: ایجاد 7 منطقه جدید اشتباه بزرگی بود

این در حالی است که سعید محمد دبیر شورای عالی مناطق آزاد تجاری و ویژه اقتصادی، روز ششم آذرماه 1400 در نشست جامعه اسلامی مهندسان اظهار داشت: مناطق ما با مشکلات زیادی دست به گریبان هستند که اولین مسئله زیرساخت‌هاست. بعد از گذشت 39 سال هنوز کیش برق ندارد و 22 هزار واحد خالی در کیش داریم که اگر در آن سکونت کنند، با مشکل بزرگ در حوزه تأمین برق مواجه خواهیم شد.

محمد ادامه داد: ایجاد 7 منطقه آزاد جدید که امسال (سال 1400) ابلاغ شد، اشتباه بزرگی بود؛ چون ظرفیت مناطق آزاد فعلی هنوز بهره‌برداری نشده است و ولع ایجاد مناطق جدید به کشور آسیب می‌زند.

البته این تنها اظهارنظر سعید محمد نبود، وی در مصاحبه‌ای با اشاره به مشکل در تأمین اعتبار راه‌اندازی 7 منطقه آزاد جدید، گفت: هیچ‌گونه بودجه‌ای برای توسعه 7 منطقه آزاد جدید نداریم و به لحاظ قانونی هم استفاده از منبع مناطق موجود ممکن نیست.

اثر ایجاد منطقه های آزاد جدید بر کارنامه ناامیدکننده پیشین

به اعتقاد اغلب کارشناسان حوزه اقتصادی، ضعف عملکرد و کارنامه نابسامان مناطق آزاد تجاری-صنعتی دلایل متعددی دارد. این دلایل هرچه باشد، گسترش پهنه جغرافیایی و تعدد این مناطق نه تنها نمی‌تواند از ناکامی‌های کارنامه مناطق آزاد بکاهد، بلکه شاخص‌های نامطلوب را تشدید خواهد کرد.

کارشناسان، جذابیت مشوق‌های مقرراتی برای واردات، تبادلات مالی غیرشفاف به واسطه معافیت‌های مالیاتی و بی‌توجهی به تأمین مطلوب زیرساخت‌ها را از عمده دلایل ناکامی منطقه های آزاد فعال در کشور می‌دانند.

همچنین بروز پدیده‌هایی همچون ثبت شرکت و فاکتورهای صوری، فرار مالیاتی، غلبه واردات به صادرات و قاچاق کالا را ضرورتی برای بازنگری هرچه سریع‌تر در قانون چگونگی اداره منطقه های آزاد بیان می‌کنند و بی‌توجهی به این مهم را عامل تسری کارنامه ناموفق مناطق فعلی به مناطق جدید می‌دانند.

مرکز پژوهش‌های مجلس: واردات کالا در مناطق آزاد 2 برابر صادرات در 7 سال

بر اساس گزارش سال گذشته مرکز پژوهش‌های مجلس با عنوان «تحلیل و بررسی عملکرد اقتصادی مناطق آزاد تجاری صنعتی»، عملکرد منطقه های آزاد ایران طی سال های 1392 تا 1398 نشان می‌دهد، سهم این مناطق (با لحاظ صادرات خدمات) از صادرات غیرنفتی کشور حدود 1 درصد، از میزان تولید حدود 1 درصد و از تعداد واحدهای تولیدی فعال کمتر از 3 درصد است.

همچنین، میزان واردات کالا از طریق مناطق آزاد نیز حدود 2 برابر صادرات کالا از این مناطق به خارج از کشور است. جالب اینکه وسعت منطقه های آزاد بیش از 3 برابر وسعت شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور بوده، اما میزان اشتغال در شهرک‌های صنعتی بیش از 3 برابر اشتغال در مناطق آزاد کشور است.

گزارشی که گویای ناکارآمدی عملکرد مناطق آزاد در مقایسه با شهرک‌های صنعتی و در سطح ملی است و گسترش پهنه جغرافیایی را چاره مشکلات حاکم بر این حوزه نمی‌داند.

وسعت وحشتناک مناطق آزاد در ایران

از منظر وسعت مناطق آزاد، (مضاف بر مقایسه عملکرد شهرک‌های صنعتی با مساحتی کمتر از یک سوم مساحت مناطق آزاد)، میانگین وسعت مناطق آزاد جهان، 7 هزار و 500 هکتار بوده و متوسط مساحت مناطق آزاد ایران 93 هزار هکتار است. به عبارت دیگر به طور متوسط مساحت این مناطق  در ایران، 12 برابر بیشتر از میانگین مساحت مناطق سایر کشورهای جهان است.

وسعت مناطق آزاد

البته وسعت منطقه آزاد ماکو (حدود 500 هزار هکتار) که چیزی بالغ بر 7 برابر وسعت شهر تهران است، مقایسه سایر مناطق را بی‌معنا کرده که حذف این منطقه، نمودار زیر را موجب می‌شود.

مناطق آزاد جهان

اصرار بر مناطق آزاد عریض و طویل

با این وجود، مناطق آزاد هفت‌گانه جدید به طور متوسط حدود 25 هزار هکتار وسعت دارد و این روند اصرار بر گسترش کمی منطقه های آزاد در ایران را نشان می‌دهد. بر اساس تجربه مناطق آزاد موفق در سایر کشورها، تقریباً هیچ رابطه معناداری میان افزایش مساحت منطقه آزاد با بهبود عملکرد وجود ندارد.

با این تفاسیر مادامی که مناطق پیشین به بلوغ اقتصادی نرسیده باشند، اصرار بر گسترش پهنه جغرافیایی، افزودن بر تعداد مناطق و سهم‌بری سیاسی نقاط مختلف جغرافیای ایران از مناطق آزاد و ویژه که با فشار دولت دوازدهم و نمایندگان مجلس دهم شکل گرفت، تنها بی‌انضباطی مالی و پیامدهای نامبارک مناطق پیشین را تکثیر خواهد کرد؛ آن هم به شرط تأمین منابع مالی برای تجهیزشان در این تنگنای اقتصادی.

تحریریه کافه کارآفرینی
تحریریه کافه کارآفرینی
تحریریه کافه کارآفرینی هپی لند
مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

spot_img

محبوب ترین ها

نظرات اخیر